Ferme jongens, stoere meiden

Ferme jongens, stoere meiden.

Sterke vrouwen in de fantasy. Volgens James Clemens waren die er zo’n 20 jaar geleden niet en dat was de reden dat hij in eerste instantie besloot van de hoofdpersoon van de serie Verboden en Verbannen een vrouw te maken. En een sterke vrouw is Elena zeker. Ze begint als jong, opgroeiend, onzeker meisje maar door haar krachten en haar eigen persoonlijkheid groeit zij al gauw uit tot de leider van de groep die de te volgen koers bepaalt en zich overal verantwoordelijk voor voelt/maakt. Ik denk dat er (hier in Nederland, Moslimlanden etc. laat ik maar even buiten beschouwing) tegenwoordig weinig mensen zullen zijn die niet de gedachte aanhangen dat vrouwen gelijkwaardig zijn aan mannen. Misschien nog een aantal van een oudere generatie omdat ze moeite hebben met de veranderde denkbeelden hierover. Of juist van de mijne die zo’n ondergeschikte partner wel handig en makkelijk vinden, maar ik denk dat de meeste het wel eens zijn met het idee dat mannen en vrouwen in principe hetzelfde kunnen. Dat wil niet zeggen dat ze hetzelfde zijn, er zijn wel degelijk verschillen, zo valt bijvoorbeeld de fysieke ongelijkheid niet te ontkennen (of zou het feit dat ik mijn zoon van 16 zware dingen laat tillen een andere reden hebben?). Maar dat probleem valt natuurlijk te compenseren door het gebruik van hulpmiddelen: intellect, wapens, magie. Inmiddels bestaan er in de fantastische literatuur meerdere sterke vrouwspersonen, voorbeelden daarvan worden in deze HSF uitgebreid besproken, maar hoe zit dat eigenlijk met de (fantastische) jeugdboeken?

Als kind was ik geen meisjesachtig meisje. Ik speelde bijvoorbeeld niet met poppen. Ik kreeg ze wel, want ik was tenslotte een meisje, maar dan ontleedde ik ze. Wel las ik veel en de lol van lezen is natuurlijk het meeleven met de hoofdpersoon, het meebeleven van diens avonturen. Daarbij helpt het als je je kunt identificeren met de hoofdpersoon. Dat was op zich nog niet makkelijk want er waren weinig meisjes die echt avonturen beleefden. De meeste meisjes die wat overkwam, reageerden angstig en hadden steun en hulp nodig van de jongens. Eigenlijk wilden ze liever thuis vadertje en moedertje spelen en het beste moment van het avontuur vonden ze altijd het einde, als ze weer veilig thuis waren. Het enige meisje dat ik me kan herinneren dat een beetje stoer was, was George van De Vijf van Enid Blyton. Ze heette eigenlijk Georgina maar omdat ze liever een jongen wilde zijn, noemde ze zichzelf George en voor haar gold juist dat ze nergens bang voor was en het maar niks vond als de jongens beschermend en betuttelend deden. Maar verder moest ik het doen met De schippers van de Kameleon (H. de Roos), Bob Evers en zijn vrienden (Willy van der Heide), de bemanning van Euro-5 (Bert Benson). Verder had je nog Tiuri (Brief voor de koning, Geheimen van het Wilde Woud van Tonke Dragt), Edu Jansen (Torenhoog en Mijlenbreed, Tonke Dragt) en Dolf (Kruistocht in spijkerbroek, Thea Beckman). Allemaal jongens en dus geen identificatiemateriaal. Als er al meisjes in deze boeken voorkwamen, werden ze meestal stereotiep neergezet als bange typetjes, die niet vies wilden worden, zich ongerust maakten over wat hun ouders van hun daden zouden zeggen etc. Zucht. Daar wil je je dus absoluut niet mee vergelijken als je hang hebt naar avontuur, astronaut wilt worden, kortom zelf een stoere meid bent. Dus wat doe je in zo’n geval? Je identificeert je toch maar met de hoofdpersoon, jongen of niet, óf je creëert gewoon een plekje voor jezelf in het verhaal en verzint een bijrol voor jezelf waar het boek dan natuurlijk nóg beter van wordt.

Omdat ik zelf twee zoons heb, ben ik misschien niet zo goed op de hoogte van hoe dat in de hedendaagse jeugdboeken is. Ik ken de Deltora serie (Emily Rodda), waar wel een –stoere- meid in voorkomt maar ze speelt niet de hoofdrol; Ulysses Moore (ook met een meisje erbij, niet echt tuttig maar wel steeds de voorzichtigste van het stel); verder Alex Rider (Anthony Horowitz), Darren Shan, Artemis Fowl (Eoin Colfer), allemaal jongens, hoewel de laatste de kordate elfBI agente Holly Short aan zijn zijde heeft.

Na wat onderzoek in de bibliotheek ben ik tot de conclusie gekomen dat er op zich wel meisjes zijn die een goede, stoere bijrol spelen in boeken (naast bovengenoemde voorbeelden natuurlijk Hermelien uit de Harry Potter serie van J.K. Rowling) maar dat het aantal spannende boeken waarin een meisje de hoofdrol speelt nog ernstig te wensen overlaat. Philip Pullman zet Lyra (Het Gouden Kompas) en Sally Lockart prominent neer en Diane Duane doet hetzelfde met Nita (De jonge tovenaars serie) maar verder zijn het meer incidentele boeken waarin een meisje de hoofdrol speelt dan een echte serie waar je je helemaal in kunt verliezen.

Hoe zou dat komen? Zijn schrijvers van mening dat meisjes geen spannend boek kunnen ‘dragen’? Vinden zij nog steeds dat stoer zijn, avonturen beleven, uitdagingen aangaan typisch iets is voor jongens? Met eventueel een meisje erbij, zolang er maar altijd iemand van het mannelijk geslacht bij is om ervoor te zorgen dat het goed met haar blijft gaan? Mag het nog niet andersom zijn, dat een jongen gered wordt door een meisje, tast dat het superioriteitsgevoel aan? Of komt het omdat de lezersmarkt niet vraagt om boeken met stoere meiden in de hoofdrol? Jongens die spannende boeken lezen, willen natuurlijk een jongen om zich mee te kunnen identificeren. En misschien willen meisjes wel helemaal geen spannende boeken lezen. Er zijn namelijk wel heel veel series voor meisjes die gaan over de zogenaamde meidenproblematiek. Het lijkt er op dat de meiden van tegenwoordig helemaal in de ban zijn van de Hoe overleef ik … boeken (Francine Oomen) en boeken die gaan over verliefdheid, loverboys, het ontdekken van hun eigen identiteit etc. Komt dat omdat de meiden van tegenwoordig zich daar zo mee bezig houden, of is dat altijd al zo geweest maar wist ik dat niet omdat ik zelf anders was? Zijn alle hedendaagse meiden zo of zijn er toch ook meiden die wel op zoek zijn naar spanning en avontuur en doen zij het, bij gebrek aan beter, dan maar op dezelfde manier als ik? Wie het weet mag het zeggen.

Brigitta van der Lelie

[Home] [HSF-artikelen] [Recensies] [Te verschijnen boeken]

Holland SF en Wonderwaan zijn NCSF publicaties

Holland SF-website onderhouden door Simon Dekker

Holland SF - Wonderwaan Thuis in het vreemde

sciencefiction - fantasy - horror - fantastiek