Julie Philips - James Tiptree, JR.: The Double Life of Alice B. Sheldon

 

St. Martin’s Press 2006

deze uitgave: Picador 2007,

546 pagina’s

plus ca. 20 pagina’s fotos.

 

Bron: Holland SF 41e jaargang nummer 3,

Gerecenseerd door Roelof Goudriaan.

 

Dit is een buitengewone biografie. ik wil het uitzonderlijke leven niet navertellen dat Alice Sheldon heeft geleid. De verleiding is groot, want dit boek is zo rijk aan kleurrijke anecdotes en opmerkelijke verhalen dat het navertellen een waar plezier zou zijn. Maar wat deze biografie voor mij buitengewoon maakt, is dat ik al na eerste lezing ervan over Alice Sheldon denk als over ‘Alli’. Ik heb te veel met Alli meegemaakt, van zo dichtbij en zo intiem dat ik niet anders kan. Julie Phillips is niet alleen analytisch inzichtrijk en emotioneel loepzuiver, ze heeft zich ook naast Alice Sheldon geplaatst en niet boven haar, en schrijft dan ook niet zozeer over haar als mét haar.

 

e biografie is bijzonder rijk aan uitgebreide fragmenten waarin Alli aan het woord komt in één van die poëtische, samengebalde, humorvolle of onverwachte parallellen trekkende stemmen die zij heeft, en die mij overigens twee van haar verhalen­bundels tussendoor deden herlezen. Julie geeft Alli de ruimte om haar humor, haar twijfels en interne tegenstrijdigheden, haar hoop en haar woede zelf uit te spreken. Alli is een briljante causeur, maar Julie Phillips is in dit boek een volwaardige gespreks­partner voor haar. Als Julie opmerkt dat ‘de keerzijde van emotionele beheersing sentimentaliteit’ is, en dat dit de Achilleshiel was van Alice als schrijfster, die zich pas als Tiptree vrij voelde om haar woede tegen de wereld te beheersen en in fictie te hervormen, dan knik je als lezer en wacht bijna op Alice Sheldons weerwoord. En dat weerwoord komt, hoewel Tiptree verkiest te antwoorden, zoals hij dat wel vaker doet: “‘Ouch’ simply is not a story.”

 

The Double Life vraagt thematische herlezing, want zowel Alice Sheldon als Julie Phillips hebben veel te zeggen over de meest uiteenlopende onderwerpen.

én zo’n rode draad is de drie­hoeks­verhouding tussen Alli, haar moeder Mary en James Tiptree Jr. Mary is een dominante figuur in Alli’s leven, en Alli heeft een groot deel van haar leven besteed om onder haar schaduw uit te komen, maar zij speelde ook in Tiptree’s leven een belangrijke rol. Eén tekenende anecdote uit de biografie: Alli zou haar moeder ooit vertellen dat Mary haar onbedoeld had geleerd dat ‘liefde het voorspel is van ontzettende pijn.’ Tiptree heeft die les onthouden.

Ik spreek hier over ‘Tiptree’s leven’, want Phillips geeft Tiptree zijn eigen stem: The Double Life is in dat opzicht een heel betekenisvolle titel.

 

Kijk bijvoorbeeld eens hoe knap Phillips Tiptree’s beschrijving van zijn moeder naast Alli’s beschrijving van haar moeder zet, en de lezer zijn eigen conclusies laat trekken:

Tiptree beschrijft zijn moeder als een heldin, erg vrouwelijk ‘wat dat dan ook mag zijn’, en zegt hoe ‘je een deur voor haar zou openhouden, om dan te ontdekken dat ze 70 kilometer een berg op kan trekken terwijl ze haar geweer – en het jouwe – draagt. En dat de volgende dag weer kan doen, terwijl ze grapjes maakt.’ Alli benadrukt de bewon­derende mannen in haar omgeving en haar talent om mensen aan haar lippen te krijgen, iemand die ‘ontberingen heel goed doorstaat.’ Haar portret sluit ze af met ‘Zij was geen voorbeeld voor me, ze was een onmogelijkheid.’

Phillips illustreert door het boek heen dat Tiptree meer dan een kunstgreep was om dingen te kunnen zeggen, maar een aspect of deel­persoon­lijkheid van Alice Sheldon zelf. En dat Tiptree Jr. deels geboren is vanuit de relatie die Alli met haar moeder had. ‘Er was een drastische misleidende list nodig (…) zodat Alli haar verhaal kon terugkrijgen, en iemand anders kon worden dan de dochter van haar moeder.’ De invloeden die het Tiptree-oeuvre hebben gekleurd zijn een andere, dikke, rode draad door het boek.

 

Dan is er de manier waarop Alli haar vrouw-zijn beleeft, en de woede die ze met zich mee­draagt.

Er is een indringende passage waarin Julie Phillips één van de schetsen van Alice Sheldon beschrijft, dan een beginnend beeldend kunstenaar met een veelbelovende reputatie. De schets is van canvas waarop een Madonna met kind zijn geschilderd. Maria is boven de gordel zedig, maar eronder gekleed in jarretels, veren en hoge hakken. De artieste nagelt het canvas aan een kruisbeeld; zij is naakt en lelijk, en verliest zowel menstruaal bloed als bloed uit een wond aan haar zijde.

Alli begon woede als een integraal onderdeel van het vrouw-zijn te beschouwen, maar Julie citeert uit een door Alli voor zichzelf geschreven notitie dat Alli hoopte deze woede uit haar schilderkunst te kunnen houden. ‘Als een vrouw ervoor kiest om zich als een lid van het ras der Vrouwen te zien’, schreef ze, ‘wordt ze onmiddellijk in een gevecht betrokken dat haar hele leven in beslag zal nemen en elke dag zal verbitteren. […] Ze zal geen thuis en geen uit­gaansleven hebben. Alleen al haar pogingen om niet voortdurend gering­schat te worden zullen al haar tijd in beslag nemen.’

Iets eerder schreef ze, na een slecht uitgevoerde abortus met complicaties, een onafgemaakt essay over ‘vrouwe­lijkheid en maaat­schappij’, dat Julie Phillips omschrijft als ‘typisch voor haar schrijven onder stress: hoe emotioneler de inhoud was, hoe wanhopiger rationeel de stijl’. In dat essay beargumenteert zij een uitspraak waarnaar ze zou blijven teruggrijpen gedurende haar hele leven: dat de seksen niet verdeeld zijn in man en vrouw, maar in mannen en moeders.

Ook Julie Phillips heeft een stem over dit onderwerp, bijvoorbeeld als zij uitlegt waarom Mary tijdens de Tweede Wereldoorlog geen succes had om artikelen over het Woman’s Army Corps te verkopen: ‘De meeste WACs reden in jeep rond of sorteerden post; het ontbrak WAC aan de opwinding die bommenwerperbases of slagvelden wel hadden. De echte oorlog die de WAC moest voeren was tegen haar eigen land; en dat was moeilijk om op een fijngevoelige manier uit te leggen in de pagina’s van een tijdschrift als Collier’s.

 

Alice Sheldon (en Julie Phillips) hebben eveneens veel te vertellen over relaties. Er waren Alli’s regel­matige verliefd­heden op meisjes in haar jonge jaren, hoewel ze zich nooit in staat voelde de taboes te door­breken. Haar eerste impulsief gesloten huwelijk verliep desastreus,  en Julie observeert dat Alice’s twee echt­genoten als gemeenschappelijk trekje hadden dat ze zowel charme als lompheid hadden, en dat ze dus zeiden wat Alli niet zou zeggen.

 

ulie Phillips schrijft over Alli’s vluggertjes zowel als over haar langduriger relaties, en diept zelfs uit een dagboek op: ‘Jezus, het was geweldig om mijn benen weer rond een jonge vent te krijgen.’ Toch vond zij het volgens Phillips moeilijk om over het lichamelijke te speken. Over haar tweede huwelijk had Alli een samengebalde mening: ‘Hij en vrouwen. Moest dronken worden – dan natuurlijk impotent.’

 

The Double Life of Alice B. Sheldon heeft eveneens veel te bieden voor mensen die een belangstelling hebben voor feminisme, kolonialisme, society life, omgaan met depressies en druk van buitenaf, en zovoort.

Alice Sheldon is meer dan één van de beste korteverhalen­schrijvers die sf gekend heeft; haar leven is het verhaal van een begaafde vrouw die opgroeit in de eerste helft van de 20e eeuw in uitzonderlijke omstan­digheden – geïsoleerd door ervaringen die geen van haar leeftijdgenoten kenden, onder grote druk van de ver­wachtingen geschapen door haar briljante moeder en haar eigen over­duidelijk talent – en die probeert wegen te vinden voor haar creativiteit en haar behoefte zichzelf te kunnen zijn.

 

In Julie Phillips heeft deze buitengewone schrijfster een ideale biograaf en gesprekspartner gevonden.

 

Bron: Holland SF 41e jaargang nr 3

 

 

 

 

[Home] [HSF-artikelen] [Recensies] [Te verschijnen boeken]

Alle inhoud (c) 2011 Holland SF & individuele schrijvers. Nadruk verboden.

Holland SF en Wonderwaan zijn NCSF publicaties

Holland SF-website onderhouden door Simon Dekker 

Holland SF -  Wonderwaan                                      Thuis in het vreemde

                                                                             sciencefiction - fantasy - horror - fantastiek